Hoofdsponsors

Hoe slaapt een vogel?

Wij als vogelaars zien vogels vaak als ze actief bezig zijn met zingen, vliegen of voedsel zoeken. Maar een vogel heeft natuurlijk ook zijn slaap nodig. Slapende vogels zie je niet vaak, dus daarom ook de vraag: Hoe slaapt een vogel?

Van vogels is bekend dat ze lang niet zo vast slapen dan de mens of zoogdieren. Bij mensen bestaat 20 tot 25% van de slaap uit diepe slaap; bij vogels is dit maar ongeveer 0,2%. Vogels met een veilige slaapplaats slapen weer vaster dan andere.

Onze huismus doet zijn naam eer aan. Deze slaapt graag onder daken en dergelijke. Zet nestelen er ook graag, maar in de winter zie hier ook vaak slaapplekken. Zo’n plek valt vaak op aan de vogelpoep die je eronder op de grond. Ook mezen maken graag gebruik van natuurlijke holtes, maar ook van nestkastjes. Afgelopen herfst moest ik een paar nestkastjes repareren en het viel mij op dat hier vers nestmateriaal in zat. Een mees had zijn slaapplek dus ook graag nog wat extra comfortabel met mos en haren. Geef hem eens ongelijk.

Kijken we naar zwemvogels zoals eenden en ganzen, dan zie je dat deze toch vaak wel op het water hun dutje doen. Dit is vaak een veilige plek, waar maar weinig roofdieren bij kunnen. Gorzen en leeuweriken slapen op de grond en overigens ook sommige roofvogels zoals de blauwe kiekendief. Ze zoeken daarbij wel een beschutte plek op om zich tegen de kou én roofdieren te beschermen.

Maar veruit de meeste vogels slapen toch in bomen, gewoon zittend op een tak. De vogel hoeft hierbij niet bang te zijn dat hij uit de boom valt. De poten zijn namelijk zo gebouwd, dat als een vogel gaat zitten, de tenen automatisch krommen. Is vogel in ruststand, dan klemmen de tenen zich dermate vast, dat hij niet kan vallen.

Veel vogels hebben daarnaast de eigenschap om in grote groepen gezamenlijk te slapen. Waarom weten we niet zeker, maar het ligt voor de hand dat ze dit doen ter bescherming tegen roofdieren en bescherming tegen de kou. Grote groepen kunnen natuurlijk ook weer roofdieren aantrekken, maar bij grote groepen blijkt wel dat er vogels zijn die als het ware op wacht staan, zodat de rest van de vogels vaster kan slapen en zodoende energie kan besparen. Grote groepen kunnen ook weer vijanden afschrikken. Denk maar aan de grote zwermen spreeuwen net voordat ze in hun slaapplek duiken. Verder is uit onderzoek ook gebleken dat vogels op de slaapplekken informatie over dragen en dan met name over voedselaanbod. Vogels die hun voedsel vinden in een voedselrijk gebied, nemen andere vogels weer mee.

bergeend Annelies Vriens 768x512

Enkele soorten, zoals de staarmees en de boomkruiper, kruipen dicht op elkaar bij en vormen als het ware een bol. Zijn doen dit om warmteverlies te beperken. Hoewel dit heel logisch is, zien we dit vrijwel niet bij andere soorten. Ook hier heeft de vogel weer een fysiek hulpmiddel. Bij het slapen zetten de vogels namelijk hun veren uit, waardoor er een goede isolatielaag ontstaat. Ook verlagen vogels hun lichaamstemperatuur en gaat de hartslag omlaag.

De meest opvallend slaapplaats is echter die van de gierzwaluw. Deze slaapt namelijk in de lucht. Tegen de avond verzamelen ze zich in groepen en stijgen dan tot wel drie tot vijf kilometer hoogte. Daar vallen ze in een soort halfslaap en zweven op thermiek. Heel bijzonder.

Tot de volgende keer.            

John Raedts