Hoofdsponsors

De voortplanting bij vogels:

 

We zitten nu in het voorjaar. Een tijd die voor veel dieren in het teken staat van voortplanting. Ook voor de vogels in onze omgeving is het nu de tijd om daar werk van te maken. Dat vogels zich voortplanten door middel van het leggen van eieren en door deze uit te broeden, is voor iedereen wel duidelijk. Maar daar gaat toch wel het een en ander aan vooraf. Allereerst moeten er paartjes gevormd worden. Wanneer gebeurt dat? Bij de meeste vogels gebeurt dat in het gebied waar ook gebroed wordt zoals bij de meeste zangvogels. Soms direct voorafgaande aan het leggen van de eieren, maar soms ook ver van te voren. Bijvoorbeeld Ganzen, zwanen en eenden die veelal in het hoge noorden broeden, vormen al paartjes in het gebied waar ze overwinteren. Ze vliegen dan gezamenlijk naar de broedgebieden. Zo kunnen ze bij aankomst direct beginnen met nestbouw en eieren leggen. Ze verliezen dan geen kostbare tijd want de kuikens moeten toch al in korte tijd opgroeien, om vroeg in het najaar weer mee naar de overwinteringsplaatsen te kunnen vliegen. Somige vogels vormen paren voor het leven zoals bijvoorbeeld zwanen en albatrossen. Veel vogels vormen paartjes voor een seizoen. Maar er zijn ook vogels welke paren met een vrouwtje en ze daarna meteen verlaten zodat het vrouwtje er verder geheel alleen voor staat. Denk maar eens aan de ruigpoothoenders, zoals het zo goed als uit Nederland verdwenen korhoen. Maar ook bij kemphaantjes is dat het geval. Deze mannetjes hoeven ook geen teritoria te verdedigen. Ze maken zich er dus gemakkelijk vanaf. Er zijn ook mannetjes die met meerdere vrouwtjes paren, en omgekeerd is ook het geval, terwijl ze toch een broedseizoen bij een partner blijven.

zwaan

Voorafgaande aan de paring is er voor de mannetjes werk aan de winkel. Allereerst moeten ze zorgen dat ze en teritorium hebben. Dan moeten ze nog een vrouwtje verleiden door middel van zang of andere middelen.Denk maar eens aan het winterkoninkje dat meerdere nestjes moet bouwen. En we hebben op de tv allemaal wel eens de prieelvogel bezig gezien. Veel vrouwtjes laten zich niet zo snel imponeren en verwerpen in beginsel de avances van de mannetjes om hem nog enthousiaster maken. Daarmee testen ze tevens of het mannetje een doorzetter is in moeilijkere tijden. Het is altijd het vrouwtje wat uiteidelijk beslist met welk mannetje ze in zee gaat. Als ze elkaar geonden hebben wordt de hofmakerij afgesloten met een al dan niet uitvoerig baltsritueel. We kennen dit vooral van futen, zwanen en sommige eenden hebben ook een uitgebreid ritueel. Het voordeel van deze dieren is dat het zich op het water, dus goed zichtbaar afspeelt. Van veel vogels die in bomen en struikgewas wonen, zien we dat niet. In natuurfilms zijn dikwijls prachtige baltsrituelen te zien. Er zijn ook baltsrituelen waarbij het vrouwtje de leiding neemt. Dit is onder andere het geval bij alle drie soorten franjerpoten, de goudsnip en de morinelplevier. Hier hebben de vrouwtjes ook een mooier verenkleed dan de mannetjes, wat normaal andersom is. Hierna volgt meestal de paring, nestbouw en het eieren leggen. In de meeste gevallen bebroedt het vrouwtje de eieren, maar in de hiervoor genoemde soorten waarin het vrouwtje het voortouw neemt broedt het mannetje. Dit gebeurt ook bij struisvogelsoorten zoals nandoe en emoe. Soms wordt door beide partners gebroed zoals bij zwanen. De broedduur loopt zeer ver uiteen van een aantal kleine 14 dagen tot meer dan 40 dagen. De kuikens van vogels die het kortste broeden, worden meestal naakt en blind geboren en moeten meestal de eerste veertien dagen of langer door de ouders gevoerd worden. Deze blijven in het nest tot ze ongeveer volgroeid zijn. Dit zijn de zogenaamde nestblijvers. De kuikens van vogels die meestal ± drie weken of langer broeden zijn zogenaamde nestvlieders. Deze zitten in de donsveren hebben de ogen open en verlaten met hun ouders het nest zodra ze opgedroogd zijn. Ze moeten zelf hun voer zoeken en hebben alleen bescherming van de ouders bij gevaar en voor weersinvloeden. Bij zowel nestblijvers als nestvlieders zijn uitzonderingen zoals altijd in de natuur.

Tot volgende keer Toon Selten.