De koolmees een klein maar bijzonder vogeltje | 23 februari 2019

Als we met het mooie weer van de laatste weken naar buiten gaan, horen we al geluiden van diverse vogeltjes. Toch echt zingen doen er nog niet veel. Een van diegene die we wel horen zingen is de Koolmees. Voor velen is deze ook het gemakkelijkste te herkennen. Op de voorjaarscursus Vogels herkennen is dit ook meestal het vogeltje waar de cursisten het zogenaamde “ fietspomp” geluid als eerste onthouden. Maar dat alleen maakt ze niet zo bijzonder. Sinds 1931 staan Koolmezen al in de belangstelling van wetenschappers. Zo was het de koolmees die als eerste aantoonde dat de klimaatverandering grote gevolgen heeft voor de natuur. Onderzoekers zagen een slechter broedresultaat.  De reden hiervoor was dat de Koolmees problemen kreeg met voldoende voedsel te vinden voor de jongen. Door de opwarming lopen de eiken eerder uit, de rupsen van de Eikenbladroller zijn er daardoor ook eerder. Zij eten namelijk de jonge scheuten. En juist deze rupsen zijn nodig om de jongen te voeren. Vroeger kon de koolmees ervoor zorgen precies bij de rupsenpiek jongen te hebben. Dat lukt nu niet meer. De Koolmees is wel begonnen met het eerder leggen van eitjes maar komt meestal toch te laat voor de rupsenpiek. Vorig jaar toen begin maart nog erg koud was waren de Koolmezen ook wel wat later, maar hebben waarschijnlijk toch daarvan nog kunnen profiteren van veel rupsen, omdat de eiken ook veel later uitliepen. In de nestkastjes die wij controleren op de Gelderheide was het een goed jaar voor de Koolmees in vergelijking met voorgaande jaren.

Koolmees vogelbescherming.nl

Koolmees (Parus major) ©Vogelbescherming.nl

 

Een ander gevaar voor onze Koolmezen, maar dit geldt ook voor andere mezen, is de verzuring. In de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw was al sprake van kalkgebrek door de zure regen. Daardoor waren de eischalen te broos en braken veel. Nu is geconstateerd dat er mezenkuikens op de Veluwe zijn  die door kalkgebrek vaak zó broos zijn dat ze al in het nestje hun pootjes breken en sterven. En dat komt weer door te veel stikstof in het milieu, aldus bioloog Arnold van der Burg. Hoewel dit veelvuldig op de zandgronden voor schijnt te komen hebben wij dat nog niet gemerkt. Maar als ze eenmaal uit zijn gevlogen hebben wij er geen zicht meer op.

Ook bijzonder is, dat er meer mannetjes dan vrouwtjes Koolmezen worden geboren, blijkt uit onderzoek. Zonen trekken verder weg van de geboortegrond dan dochters, op zoek naar een eigen territorium. Vrouwtjes blijven meer in de buurt. Hierdoor is er minder gevaar voor inteelt, en te overvloedige bewoning, zodat er minder gevaar is voor voedsel tekort.

Ook is aangetoond dat koolmezen zowel jonge als oudere eikenprocessierupsen eten. Nu is bewezen dat ze ook rupsen opeten die overdag in de karakteristieke eikenprocessierups nesten verscholen zitten. Ze maken daarvoor zelf gaten in de nesten. Koolmezen kunnen een prominente rol spelen in de beheersing van processierupsen. Een mooie biologische bestrijding. Zo zie je maar het leven van een Koolmees houdt meer in dan het eenvoudige “fietspomp”geluid.

Tot volgende keer Toon Selten.

Top