Voorjaar, tijd voor baltsende vogels | 4 mei 2019

Enkele weken geleden schreef Jos Wijnen over de territoria van vogels. Dit territorium afbakenen is om dezelfde reden als het baltsen van de vogels. Beide zijn bedoeld om paartjes te vormen en zo voor nageslacht te zorgen. Meestal zorgt een mannetje eerst voor een territorium om daarna een vrouwtje te versieren. Want het baltsen is alleen daarvoor bedoeld. Niet altijd is dat het geval. Vogels zoals zwanen, ganzen en eenden die in het hoge noorden broeden vormen tijdens de winter in de overwinteringsgebieden, zoals bij ons al paartjes. Dit heeft als voordeel dat als ze aankomen in de broedgebieden daar geen tijd mee verloren gaat en direct kunnen beginnen met eieren leggen en broeden. De zomer is daar toch al kort en de kuikens moeten al weer vroeg in de herfst klaar zijn om weer duizenden kilometers te vliegen naar de overwinteringsgebieden. De meeste mannetjes van de zangvogels beginnen zodra ze een territorium hebben afgebakend. De vrouwtjes maken het de mannetjes dikwijls erg lastig en gaan niet direct met de eerste de beste in zee. Hoe meer een vrouwtje een mannetje afwijst hoe enthousiaster het mannetje dikwijls wordt. Ze lijkt daarmee zijn doorzettingsvermogen te testen. Tenslotte wordt ze wat toegefelijker en uiteindelijk staat ze toe met haar te copuleren en is een paar gevormd. Hieruit blijkt duidelijk dat het vrouwtje beslist met wie er gepaard wordt. Als het mannetje het vrouwtje niet aanstaat zal er geen paring plaats vinden. Een bekende uitzondering zijn de woerdjes van de wilde eend waarvan het vrouwtje zit te broeden en dan met z’n allen nog een vrijgezel eendje proberen te verkrachten. Maar dit heeft niets met gewoon baltsgedrag te maken. Een enkele keer zijn de rollen omgedraaid. Bij de franjepoten, de morinelplevier en de goudsnip neemt het vrouwtje het voortouw bij de balts. Hierbij zijn echter de vrouwtjes mooier gekleurd als de mannetjes. Maar deze laten het uitbroeden van de eitjes ook aan het mannetje over. Sommige vogels vechten zelfs om een partner of territorium. Vooral roodborstjes staan erom bekend heftig te kunnen vechten soms tot de dood toe. Een aantal vogels, zoals zwanen, sommige ganzen en albatrossen blijven elkaar een leven lang trouw. Andere daarentegen zien elkaar maar een keer per jaar zoals bijvoorbeeld de ruigpoothoenders als ons zeldzame korhoen. Die kiest een haan op de baltsplaats uit welke volgens haar als beste uit de bus komt, en laat zich treden. Ze moet zich daarna maar alleen zien te redden. Veel vogels blijven elkaar een broedseizoen, trouw, maar dat wil niet zeggen dat sommige mannetjes, maar ook vrouwtjes uitstapjes buitenshuis maken. Baltsende vogels zijn dikwijls prachtig om naar te kijken. Bij velen is de prachtige balts van de knobbelzwaan of de pinguïndans van futen wel bekend. Misschien heb je op tv de prieelvogel in Australië wel gezien met het bouwen van zijn prieel om een vrouwtje te verleiden. Zo doet elke vogel zijn best om een partner te vinden en voor nageslacht te zorgen.

 

Tot een volgende keer Toon Selten.

Top