Swolgense heide / Swolgenderheide

De Swolgenderheide is een reliëfrijk natuurgebied en staat al aangegeven op de historische kaart van 1840, toen het grootste deel nog hei en moeras was en ligt ten zuiden van de plaatsen Tienray en Swolgen. Het bos grenst aan de oostkant aan het Natuurgebied het Schuitwater.

 

Aan het einde van de 19de eeuw is het merendeel aangeplant met grove den om zandverstuivingen tegen te gaan. Later zijn er ook loofbomen aangeplant zoals de Amerikaanse eik en de Amerikaanse vogelkers. Het gebied is eigendom van de gemeente Horst aan de Maas, Staats Bos Beheer en van particulieren (die het vooral als productiebos beheren). In 1959 heeft een grote bosbrand plaats gevonden, waardoor de meeste bomen niet ouder dan 60 jaar zijn. 

 

Dit vroegere stuifzandgebied bestaat uit gemengd bos (onder meer berk, eik, grove den, larix, fijnspar), afgewisseld met (struik)heide en zandgrond. Veel Swolgense kinderen zijn hier in sneeuwrijke winters met een sleetje van de Zandberg afgegleden. 

 

Het landschap bestaat uit een natuurreservaat met sterke afwisseling van bodemsoorten. Opvallende overgang van hoge zandgrond en heide naar de oude Maasmeander, moeras en open water. Sommige dennenakkers worden weer ontwikkeld tot heide. Het reservaat is rijk aan reptielen, paddenstoelen en vogels, waaronder de zeldzame nachtzwaluw. Ook de havik en de sperwer komen voor in het deel met de grove den, larix en fijnspar. Op en rond deze dekzandrug zijn stuifduinen, laagtes en vennen te vinden. De heideterreinen gaan plaatselijk over in droge graslanden. De bruine eikenpage (vlinder) en de heivlinder zijn hier waargenomen. In de uitgestrekte dennenbossen groeien koningsvarens en enkele jeneverbesstruiken. Bij de boabelsche loop nabij Swolgen liggen enkele plassen geschikt voor de voortplanting van amfibieën. Ook groeien er kruipbrem en stekelbrem.


De heideterreinen  groeien dicht met gras of bomen en daarom heeft het beheer van het heideterrein sinds 1998 gericht op het open houden en de verdere ontwikkeling van de heide. Om vergrassing en een overschot aan jonge bomen tegen te gaan, wordt het gebied begraasd door runderen (Schoitse hooglanders). Dit heideterrein is ongeveer 15 ha groot en rondom afgerasterd zodat de dieren hier vrij rond kunnen lopen. De resultaten zijn erg goed, maar bijsturing blijft toch noodzakelijk; regelmatig wordt er een uitdunning van de bomen uitgevoerd ten behoeve van uitbreiding van de heide.